جلسه ی صد و ششم - تاریخ: 1405/8/11** دانلود فایل صوتی 65 دقیقه مباحث مطرح شده: • در ذیل خوانش صفحه ۲۱۷ تا ۲۱۹ کتاب؛ خلاصه ی ایرادات دیدگاه دوم: موضوع اصلی درس این نوبت: نقد دیدگاه دوم درباره وجدان و پیامدهای پذیرش اعتباری و نسبی بودن واقعیتهاست. • وجدان مساوی وجود نیست: این دیدگاه، وجدان را صرفاً مرتبهای خاص از وجود میداند که توانایی درک برخی حقایق را دارد؛ بنابراین دسترسی به حقایق ویژه را برای افراد عادی ممکن نمیداند. م در دیدگاه دوم، امور جاری عالم، اعتباری و بدون پشتوانه ی حقیقت می شود؛ در نتیجه همهچیز نسبی و بیاعتبار میگردد؛ از آن جا که اوامر و نواهی خداوند نیز مربوط به همین عالم و در محدوده ی اختیار انسان هستند، اگر این عالم و افعال بشر مختار اعتباری و غیرواقعی باشند، دستورات الهی نیز پشتوانه حقیقی نخواهند داشت. • در این دیدگاه، افعال اختیاری انسان اعتباری و ساخته ی ذهن تلقی میشوند؛ یعنی واقعیت مستقل ندارند. مثلاً همانطور که شکل صورتهای فلکی «دب اکبر» و «دب اصغر»، یک اعتبار ذهنی است و در واقع چنین شکلی در آسمان وجود ندارد، افعال اختیاری انسان نیز اعتباری دانسته میشوند! • با توجه به عبارت معروف منسوب به ملاصدرا: «نَحنُ مَجبورونَ فی صُورَةِ مُختارین»؛ یعنی: ما مجبوریم، اما در صورت و ظاهر موجودات مختار هستیم؛ با این نگاه، آنچه در عالم واقع رخ میدهد، در حقیقت اراده ی خداست و اختیار انسان واقعیت مستقلی ندارد. • معارف اهلبیت علیهمالسلام بر واقعی بودن عالم و افعال انسان تأکید دارند؛ برای مثال، در واقعه کربلا واقعاً اصحاب تیر انداختند و این افعال به خود آنها نسبت داده میشود، نه اینکه صرفاً ظاهری از اختیار باشد. • عالم تشریع از دو بخش تشکیل میشود: 1) ماده ی عالم تشریع: افعال و موضوعاتی که در محدوده ی اختیار فاعل مختار قرار دارند. 2) صورت عالم تشریع: احکام و دستوراتی که به این موضوعات تعلق میگیرند. • اگر ماده عالم تشریع اعتباری و فاقد حقیقت باشد، احکام نیز پشتوانه حقیقی نخواهند داشت و عالم تشریع موهوم و نسبی میشود. • در نتیجه، حتی در امور سادهای مثل انتخاب یک میوه نیز نمیتوان به یک انتخاب واقعی و مشخص تکیه کرد؛ چون ممکن است هر چیزی جایگزین چیز دیگری شود. • نکته ی دیگر مربوط به این دیدگاه دوم آن است که در این دیدگاه، حتی موضوعاتی که قابلیت درک و وجدان دارند نیز محدود هستند؛ یعنی نهتنها وجدان در مرتبه ی مورد نظر عمومیت ندارد، بلکه در مرتبه بالاتر هم فقط برخی موضوعات خاص قابل درک دانسته میشوند. • پذیرش اعتباری و نسبی بودن افعال اختیاری، فقط اختیار انسان را زیر سؤال نمیبرد؛ بلکه به واقعی بودن عالم خلقت و عالم تشریع نیز آسیب میزند. در مقابل، معارف اهلبیت علیهمالسلام بر حقیقی بودن عالم، افعال انسان و مسئولیت او در برابر انتخابهایش تأکید دارند.