دارو شناسی برای روانشناسان * پنجشنبه – اول آذر 1397 – 14 ربیع الاول1440 – 22 نوامبر 2018 • امروز شنیدن فایل های صوتی کارگاه برگزار شده توسط دکتر ا. ف. (روانپزشک) را با حدود 12 ساعت وقتگذاری و با موضوع «دارو شناسی برای روانشناسان» به پایان رساندم. • مطالب مفیدی داشت. در طی چند سالی که کارهای روانشناختی را به صورت جدی تر پیگیر بودم سعی کردم آگاهی هایی نسبی از داروهای مربوط به درمان های دارویی در حیطه ی اختلالات روان شناختی، روان پزشکی و اعصاب و روان داشته باشم و شنیدن این مجموعه هم در راستای همین کوشش بود. • البته که یک روان شناس بنا نیست در حیطه ی درمان های دارویی اعلام نظر نماید اما آنچنان که در همین مجموعه نیز اشاره شده است «در تمام دنیا، در کمک به مشکلات روانی، یک روان شناس محور است. فرد مبتلا اول نزد روان شناس می رود، با مشورت و در صورت صلاحدید او به روان پزشک ارجاع داده می شود و باز ادامه ی مسیر درمان توسط روان شناس پیش می رود». این دیدگاه که ظاهراً صحیح هم هست مسؤولیت یک روانشناس را بیشتر کرده و نیاز او به دانستن را افزون می کند. • برخی نکاتِ این مجموعه: • 1) تحرکات بدنی در شب، نشاط آور است نه خواب آور. • 2) خوب یا بد بودن خواب شبانه ی افراد نشانه ای برای آرامش روانی فرد یا عدم این آرامش است. • 3) روانپزشکان از این جهت که از همان ابتدای دوره های آموزشی خود، تحت نظر متخصص و درگیر با بیمار هستند توان تشخیصشان نسبت به روانشناسان (خصوصاً آن ها که کارهای بالینی نکرده و مراجعی نداشته اند) بسیار بالاتر است. • 4) در گزارش های مُراجع، بررسی بیماری های جسمی مثل دیابت، تیروئید، کم خونی و سندرم پای بیقرار و مانند آن برای زمان را بیهوده صرف مصاحبه نکردن، مهم است. • 5) اولین بررسی در بیماری های خواب، وجود کابوس یا خواب وحشت است! شیوع بختک در خواب کودکان ناشی از بازی های کامپیوتری است؛ بَختَک حالت اختناق و سنگینی است که گاهی در خواب به انسان دست میدهد؛ رؤیای وحشتناک توأم با احساس خفقان و سنگینی بدن که انسان را از خواب میپراند. • 6) delusion یا هذیان، باور غلطیست که بر استنباط نادرست شخص از واقعیت برونی متکی است و به رغم شواهد و دلایل بدیهی و عینی و به رغم این که سایر افراد در این باور سهیم نمی باشند، به طور ثابت حفظ می شود؛ اما توهم یا Hallusination، ادراک حسی غلطیست که در غیاب هرگونه محرک خارجیِ حسی مرتبط رخ می دهد؛ illusion خطاهای ادراکی، سوء تعبیر ادراکی از محرک های برونیِ واقعی است. • 7) افسردگی یکی از مشکلات روحی است که ابتلای به آن، نه تنها روح فرد را بیمار می کند، بلکه می تواند سبب ابتلا به مشکلات جسمی نیز بشود. افسردگی انواع متفاوتی دارد که افسردگی آتیپیک یکی از انواع آن است. در این نوع از افسردگی که نام های دیگری از جمله افسردگی دیسفوریک یا ملال هیستروئید دارد، بیمار دارای علائمی است که با افسردگی معمول فرق می کند و درمان مجزائی دارد. • افسردگی آتیپیک به افسردگی ای اطلاق می شود که با نشانه های نباتی معکوس همراه است؛ یعنی بدتر شدن خُلق در اواخر روز، بی خوابی، و تمایل به پرخوابی و پرخوری، به نحوی که به عوض کاهش وزن، افزایش وزن رخ می دهد. در بسیاری از افراد مبتلا به اختلال افسردگی آتیپیک، آشفتگی خواب در نیمه اول شب رخ می دهد، بنابراین می توان پیشبینی کرد که این افراد به تحریک پذیری، خواب آلودگی مفرط، و خستگی در طول روز دچار شوند. این گونه بیماران، حساسیت مفرط، به خصوص در قبال طرد دارند. • 8) در کشور ما SSRI ها بیشتر استفاده می شود ولی حد اقل 4 هفته طول می کشد تا اثر کند. • 9) به مروز زمان تلاش شده است تا داروهایی تولید شود که هم عوارض داروهای قبلی را نداشته باشند و هم زود تر از داروهای قبلی اثر کنند؛ مانند: ونلافاکسین(Venlafaxine) یا آلوِنتا، (با نام تجاری: اِفِکسور) که یک داروی ضدافسردگی از گروه مهارکنندههای بازجذب سروتونین و نوراپینفرین است. این دارو نخست در سال۱۹۹۳ ارائه شد و برای درمان ِاختلال افسردگی اساسی، اختلال اضطراب فراگیر و سایر اختلالات اضطرابی همراه با افسردگی تجویز گردید. دولوکستین (duloxetine) با نام تجاری: سیمبالتا (Cymbalta)، دارویی است که برای درمان اختلال افسردگی اساسی (ماژور) و اختلال اضطراب عمومی (جنرالیزه)، در درمان فیبرومیالژیا (یک اختلال درد مزمن)، یا درد عضلانی مزمن یا درد مفاصل (مانند کمر درد و درد ناشی از استئوآرتریت)، و برای درمان درد ناشی از آسیب عصبی در افراد مبتلا به دیابت (نوروپاتی دیابتی) استفاده میشود. ر 10) آیا اعتیاد به متادون بهتر از اعتیاد به تریاک است؟ Methadone یک داروی مخدر صنعتی میباشد که حتی بیشتر از مُرفین و هروئین اعتیادآور است و غالباً به عنوان یک داروی نگهدارنده برای مهار اعتیاد به هروئین و مواد مخدر به کار می رود. • 11) سایکوز مجموعه ای از بیماری هاست نه یک بیماری! • 12) مسائل خواب، مشکلات جنسی، بحث ادراک و توهم و دیگر مواردِ مهم در روانشناسی را به شکلی اساسی بیاموزید. • 13) دیستونی یا بدقَوامی ماهیچهها، به معنای انقباض غیرِ ارادی مکرر و طولانی در یک عضله یا در گروهی از عضلات یا بروز وضعیتهای بدنی خاص است و در واقع یک اختلال حرکتی – عصبی محسوب میشود. هنگامی که حرکات و دامنه ی حرکات به اندازهای ثابت بمانند و به صورت وضعیت غیرِ طبیعی درآیند، به آن دیستونی می گویند. نکته بسیار مهم آن است که دیستونیها اغلب باعث بروز حرکات غیِرطبیعی و اختلالات وضعیتی ناتوانکننده میشوند. علل مختلفی در ایجاد دیستونی نقش دارد، هنوز هم برخی از دیستونیها علتهای ناشناخته دارند اما سر دسته ی علل ایجادکننده آن ها، علل ارثی، تروماها و صدمات فیزیکی، بعضی عفونتها، مصدومیتها، عوارض برخی داروها، کم رسیدن اکسیژن حین زایمان، بروز ضربات زایمانی و افزایش بیش از حد معمول بیلی روبین هنگام دوران نوزادی و شیرخواری است. در برخی موارد امکان دارد مسایل بیماریهای داخلی جمجمهای موضعی هم در ایجاد انواع دیستونی نقش داشته باشند. شاید در شکلی از دیستونی که در حال حاضر به عنوان دیستونی شایع و منتشر و عمومی شناخته میشود، رد پای مسئله ی ژنتیکی و توارثی پررنگ تر دیده شود. • 14) بیقراری حرکتی یا آکاتیزیا (Akathisia) نشانگانی است که با عدم توانایی ثابت نشستن یا ایستادن و بهتر شدن با حرکت به این سو و آن سو مشخص میشود. این حالت در زنان بیشتر از مردان است. • 15) پرفنازین Perphenazine با نام تجاری Trilafon در رده ی درمانی داروهای درمان سایکوز و در شکل دارویی قرص هستند. • 16) رسپریدون هم دوپامین و هم سروتنین را کنترل می کند و از داروهای خوب و مؤثر است. • 17) وقتی می گویند یک دارو بر متابولیک بدن اثر دارد یعنی قند و چربی را بالا می برد. • 18) کلوزاپین از داروهای ضد سایکوزی است که بسیار چاق می کند. • 19) کلوزاپین عارضه ی زیادی دارد ولی اثرش هم بسیار است؛ از جمله آثار آن: اختلالات قلبی مانند میوکاردیت و کاردیو میوپاتی، کاهش تحرک دستگاه گوارش همراه با یبوست شدید، عوارض عصبی، افزایش وزن و دیابت. همچنین خوابآوری شدید و به طرز قابل توجهی cns را غیرفعال میکند؛ لذا ممکن است در طول روز باعث گیجی شود و در طول شب خواب را بسیار سنگین کند، و فرد را تا مرز بیهوشی پیش برد. • اولین اثر کلوزاپین رفع فکر خود کشی است. • 20) کلوزاپین حتی اسکیزوفرنی را کنترل می کند. • 21) اولین اقدام برای کسی که کلوزاپین مصرف می کند و الان دچار کسالتی شده آن است که دارویش قطع شود؛ البته با نظر روانپزشک. • 22) وقتی مراجعی از ما می پرسد که «من تا کی باید دارو بخورم؟» چند سوال باید از او پرسیده شود: • الف: آیا بیماری شما به صورت حاد و دفعی آغاز شد یا به شکلی مزمن؟ اگر حاد باشد ممکن است بعد از یک دوره ی مصرف بتوان در آن تغییری ایجاد نمود. • ب: چه مدت است که شما بیمارید؟ • ج: چند مرتبه است که دچار این کسالت شده اید؟ • د: دوره های بهبودتان چگونه بوده است؟ ش 23) متیل فنیدات Methylphenidate که بیشتر به نام تجاری، ریتالین Ritalin شناخته میشود، از مشتقات گروه آمفتامینها است که برای درمان افسردگی، نشانههای نارکولپسی (حمله ی خواب) و برخی از مبتلایان به بیش فعالی مقاوم به درمان تجویز میشود. • 24) تجویزِ رسپریدون و همراه ساختن آن با ریتالین برای کنترل تکانش ها و نا آرامی های ناشی از مصرف ریتالین است. • 25) گاهی دانشجویان پزشکی که برای افزایش تمرکزشان ریتالین می خورند بی خواب و پرخاشگر می شوند. • 26) متأسفانه مانند بسیاری از کارگاههایی که به شکل مستقیم یا غیر مستقیم و به مناسبتی به مباحث خصوصیِ همسرانه می پردازد، توصیه به دیدن فیلم های نا مناسب، در بخش پایانی این فایلها هم بود!! • 27) عوارض جانبی مصرف قرص سیلدنافیل: سرگیجه، سردرد، برافروختگی، دید ناواضح، فوتوفویی، سوء هاضمه، اسهال، عوارض پوستی و عفونت دستگاه ادراری از جمله عوارض مصرف این قرص میباشند. برخی افراد پس از مصرف سیلدنافیل همه چیز را با سایه آبی رنگ میبینند (cyanopsia) و برخی دیگر دچار از دست رفتن دید محیطی میشوند. • 28) افسرده های مقاوم را پیشنهاد شُک می دهند نه هر افسرده ای را. • 29) اگر مشاهده شد که شخصی اختلال خلقی داشت و به درمان دارویی جواب نداد یا بدتر شد، باید سایکوز را در اختلالات خُلقی بررسی نمود.