سمینارها و سخنرانی ها > اعتقادی و اخلاقی > در جستجوی راه حقیقت

 
در جستجوی راه حقیقت
 
بازاندیشی پیرامون برخی اندیشه ورزی های معاصر
در موضوع دین و دینداری در عصر مدرنیسم

                                                                                          




جلسه ی اول - تاریخ: 1404/7/10**

دانلود فایل صوتی   16 دقیقه مباحث مطرح شده: • گزاره هایی مورد تأمل قرار گرفت:
• 1) سیرتاریخی ایران قدرتمنددرتاریخ راداریم که ابرقدرت جهانی بودکه ازاین زمان بحث راشروع می کنیم.
• 2) این ایران بزرگ با دانش دانشمندان در نظام بین المللی حضوردارد؛ گستره ی بزرگی در بحث و فکر و دانش.
• 3) سلسله هایی بوده اند که هر کدام کمکی به رشد ایران کرده و در جهت جغرافیایی، فرهنگی و وجوه دیگری، ایران را قوی تر و شناخته تر ساخته اند.
• 4) در دوره ی قاجار، روسیه بر ایران طمع کرده و درگیری ایران قدرتمندِ پیشین با روسیه زمینه ی ۲۵ سال جنگ را فراهم نمود و نهایت دو اتفاق رخ داد: دو قرارداد ترکمانچای وگلستان که باعث شد بخش هایی از ایران از دست برود، و دیگر این که ایران شکست های سنگینی رامتحمل شد.
• 5) این سوال در ذهن‌ مردم ‌و صاحبان اندیشه ایجاد شد که «چرا شکست خوردیم؟»
• 6) درحالی که جامعه ایران در تلاش برای فهمیدن پاسخ این سوال بود، دوره ی انحطاط شروع گردید که همراه با استعمار خارجی و ناکارآمدی های داخلی بود.
• 7) این دوران انحطاط درونی و استعمار بیرونی تبدیل به یک شکست علمی گردید؛ یک فاصله ای که با احساس جاماندگی همراه شد.
• 8) تلاشی اجتماعی به ‌نام «دوران مشروطه خواهی» ایجاد می شود. در واقع یکی ‌از علل بروز مشروطه خواهی، احساس شکاف بین دنیای خود و پیرامون خود است! البته خود مشروطه هم دچار شکست شد.
• 9) سطح معاش و رفاه‌ مردم کم شد و نیاز به دیگران و احساس ناتوانی زیاد شد.
• 10) این احساس ناتوانی نزدیک به احساس وادادگی می شود که به غربزدگی در عده ای منجر شد؛ «چرا شکست خوردیم؟» به «چرا جا ماندیم؟» و به «چرا عقب ماندیم؟» تبدیل شد.
• 11) این ها سوال اعراب، ترک ها، مسلمانان، ایرانیان و شرقیان شد.
• 12) در مقابل این احساس عقب ماندگی فرهنگی به نام فرهنگ تمدنی غرب خودنمایی نمود.
• «چرا عقب ‌مانده ایم؟» که سوال روز و دامنه داری است در کتاب های مختلفی با نشرهای گوناگون، در سال های مختلف، موضوع بحث و تحقیق بوده است.
• ایرانیان و مسلمان هنوز احساس عقب ماندگی دارد و می خواهد خود را نجات دهد.
• به نظر می رسد جدی ترین فکر ایران معاصر، حل یک دوگانه اندیشی بزرگ است: سنت و تجدد؛ سنت و مدرنیته؛ شرق و غرب؛ علم و دین و ... .
• شکاف نسلی جامعه ی ‌ما در یک دوگانه سازی است!
• با کسی که احساس حقارت نسلی پیداکرده چه کنم؟
• یک عده برای تحلیل دچار تئوری توطئه می شوند که روشی ناقص است.
• اگر نشناسیم و نفهمیم و نتوانیم تحلیل کنیم، کلاه سرمان می رود!
             



دانلود فایل صوتی   72 دقیقه مباحث مطرح شده: • «چرا عقب ‌مانده ایم؟» که سوال روز و دامنه داری است در کتاب های مختلفی با نشرهای گوناگون، در سال های مختلف، موضوع بحث و تحقیق بوده است.
• ایرانیان و مسلمان هنوز احساس عقب ماندگی دارد و می خواهد خود را نجات دهد.
• به نظر می رسد جدی ترین فکر ایران معاصر، حل یک دوگانه اندیشی بزرگ است: سنت و تجدد؛ سنت و مدرنیته؛ شرق و غرب؛ علم و دین و ... .
• شکاف نسلی جامعه ی ‌ما در یک دوگانه سازی است!
• با کسی که احساس حقارت نسلی پیداکرده چه کنم؟
• یک عده برای تحلیل دچار تئوری توطئه می شوند که روشی ناقص است.
• اگر نشناسیم و نفهمیم و نتوانیم تحلیل کنیم، کلاه سرمان می رود!
             

 

 

جلسه ی دوم - تاریخ: 1404/7/24**

دانلود فایل صوتی   42 دقیقه مباحث مطرح شده: • ما در دنیا چیزهایی داریم که گاهی واقعی است و گاهی مجازی و آنچه که مجازی است گاهی تخیلی است و گاهی در توهم و در فکر ماست و لزوماً واقعیت ندارد؛ ما در این جلسات به دنبال راهی هستیم که هم حق باشد و هم حقیقی! حقایق قابل وجدان کردن است البته نه برای همه و نه در همه ی شرایط.
• در مقاله ای از دکتر حسین نصر که در دانشگاه واشنگتن کرسی تدریس مفاهیم و معارف اسلامی را به عهده دارد آمده است: تجدد بازیگر اصلی در بروز جریان های موثر در سده ی اخیر از صدر مشروطه تاکنون در ایران بوده است.
• تجدد به معنای نوعی جدید شدن و نوخواهی است.
• مشروطه اولین تلاش و یکی از گام های مهم اجتماعی در تجدد گرایی در ایران بود. تجدد برای مسلمانان، شرق نشینان و خاورمیانه ای ها، یک شوک بود؛ همه ی نظاماتشان را به هم ریخت.
• ما می خواهیم ببینیم آیا می شود در این دنیایی که مواجه با تجدد و دگرگونی خواهی و مدرنیسم هستیم، با همان فرهنگ دین محور، خدا محور، ارزش محور، زندگی کرد؟ عده ای می گویند یا سنت است یا تجدد! قرار دادن سنت در برابر تجدد و دین در برابر علم، خطایی است که گاهی ما را به بن بست می رساند.
• مهمترین اثری که تجدد ایجاد کرد این بود که وحدت فکری و فرهنگی و اجتماعی جامعه را بر هم زد. جریان روشنفکری وروشنفکری دینی در جامعه ایرانی و اسلامی برای این بوجود آمد که به این سوال پاسخ دهد که چرا احساس عقب ماندگی می کنیم؟ نکته مهم این بود که روشنفکران ما رسیدند به این جا که غرب را نمی توان تغییر داد پس ما باید تغییر کنیم و بر این اساس برخی کلاً دین را کنار گذاشتند.
• مطالعه جریان شناسی مطالعه ای است که افکار و اندیشه ها را به عنوان ریشه های حرکت ها و حوادث مورد بررسی قرار می دهد.
             



دانلود فایل صوتی   40 دقیقه مباحث مطرح شده: • در این قسمت می خواهیم ببینیم که انسان متمدن و متجدد چه ویژگی هایی دارد؟ در این رابطه فرهنگ شناسان، انسان شناسان و جامعه شناسان تحقیقات مختلفی انجام داده اند. آقای مصطفی ملکیان در مقاله ای در مجله «بازتاب اندیشه» شماره ۳۴، ده ویژگی انسان متجدد را این گونه بیان می کند:
• 1) التفات عظیم انسان مدرن به علم تجربی است. 2) انسان مدرن به دنبال رشد علوم عملی یعنی همان تکنولوژی و فناوری است. 3) سومین خصلت انسان متجدد که بر اثر رشد تکنولوژی حاصل می شود مقوله ای است به نام صنعت که او را شیفته، پیرو و مطیع می گرداند. 4) پدید آمدن سطح زندگی بالا و گاهی بی سابقه برای بشر مدرن. 5) انسان متجدد به لحاظ اقتصادی طرفدار سرمایه داری است. 6) انسان مدرن هرچه بیشتر زندگی را سکولارتر می کند در کنار آن دین زدایی بیشتری می کند. 7) انسان متجدد به جهت سیاسی معتقد به دموکراسی است. 8) انسان متجدد انسان اُمانیسم یا انسان گراست. 9) ظهور فرد گرایی بر جمع گرایی. 10) انسان مدرن استدلال گرا و عقل گراست.
             

 

 

جلسه ی چهارم - تاریخ: 1404/8/22**

دانلود فایل صوتی   43 دقیقه مباحث مطرح شده: • موضوع جلسه بررسی این مطلب است که آیا این احساس و فکرِ عقب ماندگی که در برخی از ایرانیان و برخی از مسلمان ایجاد شد و به قلم در آمد و کتاب های متعددی درباره اش نوشته شد و سمینارها و سخنرانی های متعددی پیرامون آن تشکیل شد، نهایتاً به چه جواب هایی رسید؟ آیا ما واقعاً عقب مانده ایم؟ اگر عقب مانده ایم راهی برای پیشرفت و جبران این جا ماندگی داریم؟ اگر پیشرفتی ممکن است ما چگونه آن را که به نظر می رسد متناسب جهان بینی جامعه ی غربی است با فرهنگ و داشته ها و سابقه و ارزش های زندگی و جامعه ی خود همراه کنیم؟
• در واقع جواب به «چرا عقب ماندیم» از نظر ظاهری پاسخ سختی نیست؛ بالاخره اشکالاتی در عملکرد مردم، حکومت ها، تصمیم گیران و افراد مؤثر در جامعه بوده که شرایط را این گونه ساخته است، اما مهم این است که ما می خواهیم از بررسی این سوال و تلاش های برای پاسخ به آن، جریان ها و اندیشه ورزی هایی که در سده ی اخیر در کشور ایران و در جامعه اسلامی طرح شده و عده ای را به سمت خود کشانده و اثراتی جدی بر اعتقادات و باورهای جامعه گذاشته صحبت کنیم و با جریان شناسی، برخی اتفاقات را بهتر درک کنیم.
• رویکرد اولی که پیرامون آن صحبت شد، «جریان روشنفکری غرب زده ی سکولار یا دین گریز» بود. اساساً عنوان روشنفکری از همین سوال چرا عقب ماندیم خود را در عرصه ی فرهنگ ما جاری ساخت؛ کسانی روشنفکر نامیده شدند که به دنبال تجزیه و تحلیل بین احوال سنت و مدرنیته افتادند و تلاش کردند که ببینند آیا می توانند تحلیلی برای این همه پیشرفت غرب داشته باشند!
• موج اول روشنفکری آنهایی بودند که شکل غرب زده داشتند و تعلق خاطری نسبت به دین و دیانت نداشته و شدند ضد دین و عامل جاماندگی و بیچارگی و عقب ماندگی را دین معرفی کردند و گفتند باید برای رهایی از عقب ماندگی دین را کنار بگذاریم.
• یکی از مجموعه های موثر در تاریخ ایران – که هم سوی با این رویکرد نخست عمل کرد - حزب توده است که افکار کمونیستی آ« هنوز در جامعه ما نقش آفرینی می کند. این ها همان روشنفکران دین گریز بودند.
• رویکرد دوم «جریان تمدن خواه غرب ستیز» است. این گروه می گویند نه تنها همه چیز غرب را باید کنار گذاشت بلکه ما همه چیز را در فرهنگ اسلامی داریم و در همه ی رتبه ها می توانیم پیشرفت کنیم و خودمان ایجاد کننده ی یک تمدن باشیم. به عنوان نمونه، موسسه ی فرهنگستان علوم اسلامی را می توان مدافع این نگاه معرفی نمود؛ بنیانگذار این مرکز مرحوم سیدمنیر الدین حسینی هاشمی بود و از افراد شاخص این رویکرد آقای سید محمد مهدی میر باقری، مسؤول کنونی فرهنگستان می باشند.
• در بررسی این رویکرد این سوال جدی مطرح است که: در طرح تمدن خواهی و تمدن سازی ضد غربی آیا چیزی به نام حجت حی زمان وجود دارد؟
• رویکرد سوم «جریان تمدن خواه تکفیری غرب ستیز» است. با تحقیر شرقیان توسط فرهنگ غرب، شیوخ و نظریه پردازان جهان اسلام به تکاپوی افتادند تا برای پاسخ به این همه تحقیر پاسخی دهند؛ این تلاش ها ایجاد نقطه ی عطفی در دنیای عرب و مسلمانان نمود و آن واقعه ی یازده سپتامبر بود؛ این اتفاق با تمام ابهاماتش نمادی از جنگ تمدن ها بود.
• در مقدمه ی کتاب «موج سوم» آلوین تافلر فرانسوی، آقای ابوترابیان می نویسد: در ارتباط با آینده سه پیش بینی مهم صورت گرفته؛ اولی توسط محقق ژاپنی مقیم آمریکا به نام فرانسیس فوکویاما که می گوید: جامعه بشری در قرن آینده به سوی لیبرال دموکراسی خواهد رفت. پیش بینی دوم از آقای ساموئل هانتینگتون است که معتقد بود قرن ۲۱ جنگ و رو در رویی تمدن هاست و پیش بینی کننده ی سوم آقای تافلر است که در کتاب موج سوم که می گوید قرن ۲۱ در گیری عمیق و همه جانبه ی بین تمدن موج سوم با تمدن موج اول و دوم می باشد؛ او می گوید موج اول انقلاب کشاورزی است، موج دوم انقلاب صنعتی و موج سوم انقلاب اطلاعات و ارتباطات.
• «جریان تمدن خواه تکفیری غرب ستیز» و بوجود آمدن سلفی های جهادی و مبارز، با حرکت های تند و خشن و مبارزه ی مسلحانه و نفی الگوهای غربی و شعار بازگشت به قرآن و سلف صالح و تلاش برای ایجاد حکومت و تمدن اسلامی یکی از عکس العمل های دنیای اسلام و عرب به این تجدد بود. از گروه های تشکیل شده با این رویکرد می توان «التکفیر والجهاد»، «شباب محمد»، «داعش» و مانند آن را نام برد.
             



دانلود فایل صوتی   51 دقیقه مباحث مطرح شده: • اگر به منابع فکری و بیانیه های این گروه ها دقت کنیم می بینیم که یکی از تاثیر گزارترین افراد در این رویکرد «سید ابراهیم شاذلی» معروف به «سید قطب» می باشد؛ او معتقد است تمدن غرب جاهلیت مدرن است و از جهانی بودن اسلام و اسلام سیاسی سخن می گوید؛ همچنین معتقد است که دو راه برای تحقق تمدن اسلامی که همه ی دنیا را فرا خواهد گرفت وجود دارد: ۱- تبلیغ ۲- براندازی با جهاد و قدرت
• از تئوری های سید قطب این است که اولین کسانی که باید حذف شوند همین افراد دور و بر خودتان هستند؛  همین پیروان سقیفه ای که حاضر به قبول مبارزه با غرب نیستند و شیعیان! جنگ با این ها ضروری تر از جنگ با غرب است.
             

 

 

جلسه ی پنجم - تاریخ: 1404/9/6**

دانلود فایل صوتی   40 دقیقه مباحث مطرح شده: • در پاسخ به این سوال که چرا غرب پیشرفت کرد و شرق از جهت تکنولوژی احساس جاماندگی کرد، در جلسه ی قبل جریان هایی را نام بردیم که این سوال دغدغه ی ذهنی شان شد و به دنبال پاسخی مناسب برای آن می گشتند؛ ما با شناخت این جریان ها می خواهیم دستورالعملی پیدا کنیم که ما را به سطح مناسبی از رشد برساند و البته بتوانیم بین فرهنگ و دین و باورهایمان، با پیشرفت ها و آرامش جویی ها، یک نسبتی بیابیم که خدا و حجت خاتم الانبیا صلی الله علیه و آله و سلم راضی باشند.
• یکی از تصورات غلط این است که: این قید و بندها و باورهاست که بین ما و غربیان، فاصله انداخته است.
• رویکرد سوم: جریان تمدن خواه تکفیری و غرب ستیز
• اولین گروه در رویکرد سوم «اخوان المسلمین» است که یکی از جنبش های اصلی اسلام گرای پیرو سقیفه می باشد؛ در سال ۱۹۲۸ میلادی مطابق ۱۳۰۷ شمسی توسط «حسن البنا» در شهر اسماعیلیه ی مصر بنیان نهاده شد و سید قطب، محمدعبده، محمدالغزالی و سید جمال الدین اسدابادی از کسانی بودند که رویکرد و گفتارشان در شکل گیری این گروه موثربوده است. در مجموع این دسته، راه های  مسالمت آمیز را به مبارزه های مسلحانه ترجیح می دادند؛ اما وقتی «حسن البنا» ترور شد و رهبران این سازمان در طول زمان، دستگیر یا اعدام شدند جریانی رادیکال از دل این گروه سر بر آورد؛ رادیکال ها ۴ ویژگی دارند: ۱) قائل به تغییر اصلاحی نیستند و معتقدند شرایط به صورت مبنایی باید تغییر کند؛ 2) سرعت درتغییر نباید تدریجی باشد؛ 3) کم صبر نسبت به وضع موجود هستند؛ ۴) احتمال استفاده از روش های غیرقانونی و تند در آن ها زیاد است؛  ۵) ایدوئولوژی های شدیدا مطلق گرا دارند.
             



دانلود فایل صوتی   59 دقیقه مباحث مطرح شده: • در قسمت دوم جلسه به این سوال توجه ویژه ای شد: «سیدجمال الدین اسد آبادی که بود؟»
• درکتابی به نام «سیر تفکر معاصر، جلد ۲، صفحه ۳۱۳، به نقل از آقای ابراهیم صفایی، در کتاب رهبران مشروطه، جلد یک، صفحه ۳۳، درمورد سیدجمال با عنوان «مرد هزار چهره» نام برده شده است.
• در ویژه نامه ۳۲۵۳ روزنامه شهرآرا، هم در مصاحبه با یک پژوهشگر و نویسنده به نام آقای سیدمقداد نبوی رضوی رابطه ی بسیار تیره ی میرزای شیرازی و سیدجمال گفته شده و نا نقلی از میرزای نائینی و گزارشی از ابراهیم صفایی از قول یک کارکنان قدیمی وزارت امورخارجه از طلاب حوزه ی سامرا نقل می کند که فوت مرحوم شیرازی مشکوک بود و در سامرا این خبر پیچیده است که میرزا را مسموم کرده اند. همچنین آقای نبوی از قول مرحوم سیدرضی شیرازی مسئله یقتل میرزای شیرازی را مسئله ای قطعی بیان می کند و بر اساس شواهد از آقای ابراهیم صفایی نقل می شود که: قتل مرحوم میرزای شیرازی توسط سیدجمال طراحی شده است.
• مخالفت میرزا با سیاست های اتحاد جهان اسلام مانع مهمی در پیشبرد اهداف سیدجمال بود، به همین دلیل تصمیم گرفتند میرزا را ازسر راه بردارند و بعد از آن هم ناصرالدین  شاه را که او هم مخالف سیاست های سیدجمال بود ترور کردند. هدف نهایی آن سیاست ها، انضمام ایران به عثمانی بود.
• مرحوم میرزای شیرازی می فرمود: ما یک کشور شیعی هستیم و با پیوند این کشور شیعی به امپراطوری عثمانی استقلال شیعه از بین خواهد رفت و مملکت شیعه مضمحل می شود.
• در کتاب تاریخ بیداری ایرانیان، اثر ناظم الاسلام کرمانی متن بازجویی میرزارضای کرمانی، عامل ترور ناصرالدین شاه آمده است؛ او می گوید: دولت ایران سیدجمال را نشناخت و نتوانست از وجود محترم او فواید و منافع ببرد؛ به آن خفت و افتضاح او را نفی بلد کردند و حالا ببینید سلطان عثمانی چطور قدر او را می داند.
• سید جمالی که  به گواهی تاریخ با بزرگترین مرجع شیعه ی زمان در افتاده، تعهد کرده بود تمام دول اسلامیه را متحد کند و همه را به سمت خلافت جلب نماید و سلطان عثمانی را امیرالمومنین کل مسلمین قرار دهد.
• سیدجمال می گوید: اختلاف لفظ علی و عمر را باید کنار گذاشت؛ امت اسلامی را باید متحد کنیم و به سمت خلافت پادشاه عثمانی ببریم.
• میرزا رضای کرمانی از قول استاد و مرادش سیدجمال می گوید: گفت علما به پشتوانه ی ناصرالدین شاه دارند جامعه ی مسلمان ها را در کشورهای شیعی اداره می کنند؛ برو یک فکری برای ناصرالدین شاه بکن! هرکاری به نظرت می رسد! و داستان ادامه دارد ...
             

 

 

جلسه ی یازدهم - تاریخ: 1405/1/13

دانلود فایل صوتی   00 دقیقه مباحث مطرح شده: